Gastronomiczny Order Pomiana: Różnice pomiędzy wersjami

[[File:Odznaka orderu Pomiana.jpg|thumb|upright=1.3|Odznaka orderu Pomiana]]

Odznaka orderowa ma formę trójkątnej, stylizowanej na kielich, złoconej tarczki o&nbsp;wymiarach 57×45&nbsp;mm. Na kielichu wyobrażona jest w&nbsp;czarnej emalii głowa byka albo żubra ze skrzyżowanymi na niej nożem i&nbsp;widelcem. Odznakę wieszało się na żółtoczerwonej wstążce zakończonej metalową zapinką w&nbsp;kształcie czegoś, co przypomina pieróg. Do jej przechowywania było też ozdobne pudełko z&nbsp;powtórzoną na wieczku głową żubra oraz łacińskim mottem: ''„Materiam superat opus”'' („Materię przewyższa dzieło”).<ref>{{Cyt  

Praca naukowa nad procesem trawienia skłoniła go, by zająć się też kwestią zdrowego odżywiania, a&nbsp;co za tym idzie, właściwych technik przygotowania żywności. Jego mentorem w&nbsp;tym zakresie był starszy o&nbsp;pokolenie Francuz, którego rodzice też byli uchodźcami politycznymi z&nbsp;Polski – tylko że z&nbsp;czasów Wiosny Ludów. Był to Henryk Babiński, inżynier górnictwa, który pod pseudonimem Ali-Bab pisał książki kucharskie. Zwłaszcza jego monumentalne dzieło ''Gastronomie pratique'' (''Gastronomia praktyczna'') było na początku XX&nbsp;w. jedną z&nbsp;głównych pozycji na francuskim rynku literatury kulinarnej.  

Zachęcony przez Babińskiego, Pożerski postanowił opublikować swoje własne rozważania na temat tego, jak gotować smacznie i&nbsp;zdrowo zarazem. Był to esej na temat gastronomii teoretycznej, do której autor ''Gastronomii praktycznej'' sam napisał przedmowę, gdzie ogłosił, iż Pożerski kroczył oto śladami „mistrza nas wszystkich, nieśmiertelnego autora ''Fizjologii smaku''”. Ów nieśmiertelny autor, czyli Jean Anthelme Brillat-Savarin (1755–1826), był słynnym smakoszem, ale naukowcem nie był żadnym, toteż jego książka, wbrew tytułowi, o&nbsp;fizjologii smaku tak naprawdę niedużo mówi. Stanowi raczej postulat, żeby naukowcy kiedyś się tym tematem zajęli. Dzieło Pożerskiego, zatytułowane: ''Bien manger pour bien vivre'' (''Dobrze jeść, aby dobrze żyć''), było przyczynkiem do tego, aby ów postulat w&nbsp;końcu wypełnić. Pożerski postawił w&nbsp;nim tezę, iż gotowanie powinno być połączeniem sztuki z&nbsp;nauką: gastronomii z&nbsp;gastrotechniką (bo tak Pożerski ową naukę nazwał). Celem zaś winno być stworzenie takiej potrawy, która zapewni konsumentowi maksimum przyjemności, co z&nbsp;kolei wpłynie korzystnie na wydzielanie soków trawiennych, a&nbsp;tym samym – na stan jego zdrowia. „Odkrycie nowej potrawy – twierdził Pomian, cytując Brillat-Savarina – jest dla ludzkości większym pożytkiem aniżeli odkrycie nowej gwiazdy.”<ref>{{Cyt  

Były to jednak czasy, kiedy sprawy kulinarne uważano za niepoważne i&nbsp;niegodne naukowca, toteż Pożerski, który swoje publikacje naukowe zawsze podpisywał swym polskim imieniem i&nbsp;nazwiskiem, postanowił – podobnie, jak Babiński – pisać o&nbsp;gastronomii i&nbsp;gastrotechnice pod pseudonimem, tylko odrobinę mniej baśniowym niż „Ali-Bab”. Edward Pożerski herbu Pomian utworzył więc swój ''nom de plume'' od francuskiej wersji swego imienia oraz sfrancuszczonej nazwy swego rodu herbowego, a&nbsp;mianowicie: Edouard de Pomiane.

W przeciwieństwie do wcześniejszych kuchennych autorytetów, de Pomiane nie pisał dla wielkich szefów kuchni, których ambicją było wznoszenie się na wyżyny kunsztu kulinarnego i&nbsp;tworzenie uczt godnych monarchów i&nbsp;arystokratów. Jego adresatkami były zwykłe gospodynie domowe, które chciały gotować zdrowo, tanio i&nbsp;do tego smacznie, i&nbsp;jeszcze mieć czas na inne zajęcia. Nowatorskie podejście widać już w&nbsp;samych tytułach jego książek: ''La cuisine en six leçons'' (''Nauka przyrządzania potraw w&nbsp;sześciu lekcjach'') czy ''La cuisine en dix minutes'' (''Kuchnia dziesięciominutowa''). Starej daty mistrzowie garnka i&nbsp;patelni musieli łapać się za głowy czytając, że codzienna kolacja nie musi koniecznie zawierać jednego dania mięsnego i&nbsp;jednego rybnego.

Do francuskiej kuchni przemycał de Pomiane polskie akcenty, napisał zresztą całą książkę, mającą przybliżyć Francuzom polskie potrawy i&nbsp;zwyczaje kulinarne: ''La Cuisine Polonaise vue des bords de la Seine'' (''Kuchnia polska widziana znad Sekwany''). W&nbsp;domu chętnie raczył swoich gości „polskimi obiadkami”, na które mogły się składać na przykład: „kieliszek autentycznej żubrówki i&nbsp;kawałek suchej kiełbasy” jako ''apéritif'', mięso z&nbsp;kaszą tatarczaną i&nbsp;sosem zaprawionym koniakiem albo krokiety ze świeżymi truskawkami.<ref>''Ibid.'', s. 82–83</ref>  Herbatę zaś parzył w&nbsp;starym samowarze, z&nbsp;którego jego ojciec pił jeszcze na zesłaniu w&nbsp;Rosji razem z&nbsp;Fiodorem Dostojewskim.<ref>''Ibid.'', s. 89</ref>

  }}</ref> bohatera narodowego Rosji, co to wraz z&nbsp;Kuźmą Mininem poprowadził powstanie, które w&nbsp;1612&nbsp;r. wyzwoliło Moskwę spod polskiej okupacji. Halbański powołał się na „poważnych historyków sztuki kulinarnej”, chociaż w&nbsp;latach 80. wciąż niewielu poważnych historyków zajmowało się tak niepoważnym tematem jak kulinaria. W&nbsp;każdym razie to, że te kotlety mają coś wspólnego z&nbsp;Dymitrem Pożarskim, to też nieprawda. Prawdą jest tylko, że to potrawa wywodząca się z&nbsp;kuchni rosyjskiej, a&nbsp;nie polskiej.

Źródła historyczne wskazują na to, że ''pożarskije kotliety'' wynaleziono w&nbsp;Torżoku – mieście w&nbsp;guberni twerskiej, które leży przy drodze z&nbsp;Moskwy do Sankt Petersburga. W&nbsp;pierwszej połowie XIX&nbsp;w. istniała tam gospoda, która należała do niejakiego Jewdokima Pożarskiego i&nbsp;słynęła z&nbsp;podawanych w&nbsp;niej kotletów z&nbsp;kurczaka.  

Piewcami pożarskich kotletów byli też goście z&nbsp;zagranicy, m.in. francuski literat Charles-Victor Prévost d’Arlincourt<ref> {{Cyt  

  }}</ref> oraz szkocki pisarz Leitch Ritchie. Ten drugi pisał, że w&nbsp;Torżoku miał przyjemność spożywać najlepsze kotlety w&nbsp;całej Europie i&nbsp;że nawet cesarzowa rosyjska, usłyszawszy o&nbsp;tym cudownym specjale, kazała ściągnąć ich twórczynię do Petersburga.<ref> {{Cyt  

  }}</ref> Autorstwo kotletów nie należy bowiem do samego Jewdokima Pożarskiego, lecz do jego córki Darii, gdyż to ona w&nbsp;gospodzie swego ojca zajmowała się gotowaniem. Jest nawet legenda, która mówi, iż sam cesarz Mikołaj I&nbsp;zatrzymał się w&nbsp;gospodzie u&nbsp;Pożarskich i&nbsp;zamówił na obiad kotlety cielęce, Daria Pożarska zaś, nie mając w&nbsp;spiżarni cielęciny, naprędce wymyśliła przepis, w&nbsp;którym mięso cielęce zastąpiła kurzym i&nbsp;w&nbsp;ten właśnie sposób wynalazła nową potrawę.<ref>{{Cyt  

W drugiej połowie XIX&nbsp;w., wraz z&nbsp;otwarciem linii kolejowej na trasie Moskwa – Sankt Petersburg, gospoda w&nbsp;Torżoku straciła na znaczeniu, ale w&nbsp;tym czasie receptura na ''côtelettes Pojarsky'' robiła już furorę we Francji, a&nbsp;stamtąd rozprzestrzeniła się na całą Europę. Oto polska wersja przepisu z&nbsp;początku XX wieku:

[[File:Tadeusz Przypkowski 1.jpg|thumb|upright=.9|Tadeusz Przypkowski, gnomonik i&nbsp;gastronom]]

No i&nbsp;rzeczywiście, unikatowy, trzeci co do wielkości na świecie, zbiór zegarów słonecznych, których gromadzenie rozpoczął w&nbsp;1895&nbsp;r. jędrzejowski lekarz, Feliks Przypkowski, a&nbsp;kontynuował jego syn Tadeusz, jest główną chlubą owego muzeum. Lecz Tadeusz Przypkowski nie tylko kontynuował pasję ojca, ale miał też różne własne: interesował się historią sztuki i&nbsp;astronomii, grafiką i&nbsp;fotografią bromolejową, bibliofilstwem i&nbsp;ekslibrysami, heraldyką i&nbsp;numizmatyką… A&nbsp;do tego jeszcze lubił smacznie zjeść i&nbsp;wypić.  

  }}</ref> Pomysł, żeby Pałac Kultury i&nbsp;Nauki wykorzystać jako największą na świecie wskazówkę zegara słonecznego, tak aby jego cień nie był „bezrobotny jak cienie wysokich budowli miast kapitalistycznych”, również upadł. Ale miał też Przypkowski takie pomysły, które udało się przynajmniej częściowo wdrożyć. Tak było chociażby z&nbsp;jego pomysłem na Order Pomiana. Tylko skąd ten pomysł mu się wziął?

File:Muzeum Przypkowskich w Jędrzejowie 3.jpg | Ogród z&nbsp;kaskadą otoczony murem z&nbsp;symbolami astronomicznymi

[[File:List Brillat-Savarina.jpg|thumb|upright|List z&nbsp;12 ''frimaire'''a VI roku Republiki Francuskiej (tj. 2 grudnia 1797&nbsp;r.n.e.) od sekretarza sztabu generalnego Armii Francuskiej w&nbsp;Niemczech, Jean-Anthelme’a Brillat-Savarina, do ministra wojny Claude-Louisa Petieta, obecnie w&nbsp;zbiorach Muzeum im. Przypkowskich w&nbsp;Jędrzejowie.]]

Sam Przypkowski też musiał zrobić na Pożerskim niemałe wrażenie. Na tyle duże, iż kiedy w&nbsp;1964&nbsp;r. Pożerski w&nbsp;wieku 89 lat zginął w&nbsp;wypadku samochodowym, to okazało się, że część swojego majątku, która nadawała się do muzeum, zapisał w&nbsp;testamencie właśnie Przypkowskiemu. Do Jędrzejowa trafiła wtedy pokaźna kolekcja dawnych przyrządów kuchennych oraz sztućców i&nbsp;zastawy stołowej (w&nbsp;tym owa karafka). Zbiory jędrzejowskiego muzeum powiększyły się też o&nbsp;kolekcję biblioteczną de Pomiane’a, na którą składały się stare książki kucharskie, karty dań i&nbsp;win ze słynnych restauracji, zaproszenia na uroczyste kolacje i&nbsp;pamiątki po wielkich smakoszach (m.in. list podpisany przez samego Brillat-Savarina w&nbsp;czasach, kiedy był oficerem rewolucyjnej Armii Francuskiej).  

W 1968&nbsp;r. wybierał się na XII Międzynarodowy Kongres Historii Nauki w&nbsp;Paryżu. Na poprzednich konferencjach z&nbsp;tej serii opowiadał o&nbsp;przyrządach astronomicznych Kopernika. Tym razem jednak zamierzał wystąpić z&nbsp;referatem na temat dziejów polskiej kuchni i&nbsp;jej związków z&nbsp;kuchnią francuską. Niestety choroba pokrzyżowała mu plany, toteż treść swego wystąpienia, po francusku, wysłał do Paryża pisemnie. Na czterech stronach maszynopisu naszkicował dzieje polskich kulinariów – od cystersów w&nbsp;XIII&nbsp;w. sadzących winorośl w&nbsp;jędrzejowskim opactwie, poprzez królową Bonę, Henryka Walezego i&nbsp;Stanisława Leszczyńskiego, aż po Edwarda Pożerskiego do Pomiane’a. Poprosił przy tym, aby jego referat został odczytany przez jego znajomego dziennikarza gastronomicznego Edouarda Longue’a. Niestety organizatorzy kongresu ten tekst odrzucili.<ref> {{Cyt  

Przypkowski, który znaczną część swej kolekcji gastronomicznej zawdzięczał Pożerskiemu, chciał w&nbsp;jakiś sposób swego zmarłego przyjaciela uczcić. I&nbsp;tak właśnie narodziła się idea powołania Orderu Pomiana. Pomysł na taką właśnie formę upamiętnienia wielkiego gastronoma wziął się, jak sądzę, z&nbsp;innego specjalistycznego orderu. Przypkowski był już bowiem aktywnym członkiem Orderu Białego Kruka. Rycerski Zakon Białego Kruka, założony w&nbsp;1930&nbsp;r., zrzeszał głównie krakowskich bibliofilów. Zgodnie z&nbsp;ustawą konstytucyjną Kapituły Orderu, „najwyższą cnotą Zakonu jest miłość do ksiąg”.<ref> {{Cyt

Do współpracy nad tym projektem zwerbował swego znajomego, artystę malarza i&nbsp;grafika, Tadeusza Gronowskiego, znanego chociażby jako autor logotypu {{small|PLL LOT}}. Gronowski zaprojektował odznakę orderową, za wzór biorąc stworzony wcześniej przez Przypkowskiego ekslibrys Edwarda Pożerskiego. Ekslibrys zaś nawiązywał do znaku herbowego Pomian, który przedstawia w&nbsp;polu złotym głowę bawolą czarną (chociaż Długosz pisał, że żubrzą, i&nbsp;do tego, że z&nbsp;kolcem w&nbsp;nozdrzach) przeszytą mieczem srebrnym w&nbsp;skos.<ref>{{Cyt  

Kołduny to rodzaj gotowanych pierogów (a&nbsp;więc dużo się na początku nie pomyliliśmy) nadziewanych surowym mięsem (oczywiście, po ugotowaniu kołdunów, mięso już nie jest surowe), z&nbsp;tym że podaje się je w&nbsp;zupie albo chociażby w&nbsp;wywarze, w&nbsp;którym się gotowały. Przepisu na swą ulubioną potrawę nie omieszkał Pożerski zamieścić w&nbsp;swojej książce kucharskiej, w&nbsp;której przybliżał Francuzom kuchnię polską – a&nbsp;w&nbsp;tym wypadku, to właściwie litewską. Przytoczył nawet litewską legendę o&nbsp;boskim pochodzeniu kołdunów, które Litwini poznali dzięki małżeństwu zwykłego chłopa z&nbsp;pogańską boginią Mildą.  

| Kołduny: pierogi, do których farsz składa się w&nbsp;równych ilościach z&nbsp;surowej polędwicy wołowej oraz wołowego łoju nerkowego. Doprawić solą, pieprzem, smażoną cebulą i&nbsp;obowiązkowo suszonym majerankiem (Origanum majorana) w&nbsp;proszku. Gotować tak samo, jak pierogi. Podawać podlane wodą, w&nbsp;której się gotowały. Nakładać łyżką cedzakową na podgrzane talerze.<br> Kołduny je się łyżką. Nie należy ich nigdy rozkrawać na talerzu, lecz dać im się otworzyć dopiero w&nbsp;ustach, które wówczas zaleją się aromatycznym i&nbsp;parzącym tłuszczem.<br>Łój nerkowy można z&nbsp;powodzeniem zastąpić wołowym szpikiem kostnym.

W przeciwieństwie do Kapituły Orderu Białego Kruka, którego działalność otaczał zawsze nimb tajemniczości na miarę loży wolnomularskiej, Przypkowski od początku zakładał, że głównym celem Orderu Pomiana będzie promocja – przede wszystkim kuchni polskiej na świecie, a&nbsp;trochę też samego Przypkowskiego i&nbsp;jego muzeum. A&nbsp;żeby to się udało, to wiedział, że trzeba było tym pomysłem zainteresować władze państwowe. Tylko jak przekonać komunistów do idei orderu, który wywodził się przecież z&nbsp;feudalnej tradycji zakonów rycerskich? Przypkowski przedstawiał tę ideę jako sposób na naprawę polskiej kuchni, która w&nbsp;czasach budowy komunizmu była już tylko cieniem swej dawnej chwały. Jedzenie w&nbsp;Polsce Ludowej było w&nbsp;powszechnym mniemaniu mało urozmaicone, monotonne, szare i&nbsp;nieciekawe. Przypkowski głosił więc potrzebę „poprawienia kuchni publicznej bez obalenia ustroju”. Pozostawało jeszcze pytanie, z&nbsp;kim we władzach najlepiej o&nbsp;tym projekcie rozmawiać. Pozwólcie więc, iż przypomnę – szczególnie młodszym Czytelnikom – kto wówczas rządził w&nbsp;Polsce.  

| Karpia filetowanego 1500 g, masła i&nbsp;smalcu po 50 g, mąki 50 g, ziemniaków 1000 g, parmezanu 100&nbsp;g oraz bułeczka tarta, masło do podlewania i&nbsp;zielenina. Karpia porcjować po 100 g, smażyć na smalcu, po którego odlaniu podłożyć masło i&nbsp;wstawić do piecyka. Wykonać sos: masło z&nbsp;patelni, cebula przyrumieniona, oprószyć mąką i&nbsp;zalać kwaśną śmietaną, solić i&nbsp;pieprzyć do smaku. Wyłożyć karpia na grzany półmisek, obłożyć drążonymi ziemniakami i&nbsp;zalać sosem śmietanowym. Całość posypać parmezanem i&nbsp;zieleniną, i&nbsp;zapiec. Wydawać na gorące talerze z&nbsp;wrzącym sosem śmietanowym.

Inauguracyjne posiedzenie kapituły Przypkowski zaplanował na 26 stycznia 1965&nbsp;r., czyli pierwszą rocznicę śmierci Edwarda Pożerskiego. W&nbsp;zaproszeniu dla Rapackiego Przypkowski zaznaczał, że dogadał się już z&nbsp;Komitetem Wojewódzkim PZPR w&nbsp;Kielcach w&nbsp;sprawie wprowadzania tradycyjnych potraw do jadłospisów miejscowych restauracji.

Kapituła zebrała się po raz pierwszy dopiero w&nbsp;drugą rocznicę śmierci Pożerskiego. Spotkanie odbyło się w&nbsp;mieszkaniu Tadeusza Gronowskiego. Z&nbsp;rządu przyszli Motyka i&nbsp;jego wiceminister, Zygmunt Garstecki. Gronowski został mianowany wielkim mistrzem kapituły, zaś Przypkowski został jej kanclerzem. Kapituła przyjęła wówczas specjalną rezolucję (napisaną w&nbsp;stylu będącym ewidentnym pastiszem przemówień Gomułki) o&nbsp;następującej treści:

| źródło = Rezolucja przyjęta przez kapitułę orderu Pomiana w&nbsp;drugą rocznicę śmierci Edwarda Pożerskiego; cyt. w: {{Cyt  

W sumie do kapituły zrekrutowano kilkanaście osób. Żaden z&nbsp;członków nie miał jakichś silnych związków z&nbsp;gastronomią poza tym, że zapewne lubił dobrze zjeść (bo w&nbsp;końcu kto nie lubi?). Poniżej zamieszczam listę pełnego – na tyle, na ile udało mi się ustalić – składu Kapituły Gastronomicznego Orderu Pomiana.

[[File:Homar po polsku.jpg|thumb|Homar po polsku<br>{{small|Zdjęcie pochodzi z&nbsp;bloga ''Królestwo garów''.}}]]

[[File:Order Pomiana - Francja 2.JPG|thumb|left|Przypkowski (z&nbsp;prawej) wręcza odznaki Orderu Pomiana Rogerowi Topolinskiemu (z&nbsp;lewej) i&nbsp;Jean-Dominique’owi Arnaboldiemu (Paryż, 1965&nbsp;r.).]]

Chociaż Przypkowski utrzymywał, że celem Orderu Pomiana było doskonalenie kuchni polskiej, to od początku zakładał, że dekorowani orderem będą głównie cudzoziemcy. W&nbsp;pierwszej kolejności do odznaczenia zaproponował dwóch Francuzów: paryskiego restauratora Rogera Topolinskiego oraz dziennikarza gastronomicznego Jean-Dominique’a Arnaboldiego. {{small|MSZ}} poleciło polskiemu ambasadorowi w&nbsp;Paryżu użyczenie na potrzeby uroczystości lokalu ambasady, jak też zapewnienie zwyczajowego drinka. Dekoracji orderami dokonał Przypkowski, jako kanclerz kapituły, osobiście. Przypkowski pełnił przy tym rolę swego rodzaju gastronomicznego ambasadora Polski i&nbsp;w&nbsp;związku z&nbsp;tym dostawał na zagraniczne podróże dewizy z&nbsp;{{small|MSZ}}. Nierzadko musiał te środki sobie wywalczyć, strasząc ministerialnych urzędników Rapackim, Cyrankiewiczem, a&nbsp;nawet Komitetem Centralnym.<ref>{{Cyt  

Orderem odznaczono tylko kilku Polaków, którzy albo mieszkali i&nbsp;działali za granicą (Stanisław Kozioł w&nbsp;Londynie, Grzegorz Tomaszewski pod Kopenhagą), albo których kandydatury zostały prawdopodobnie zaproponowane przez innych członków kapituły. Podejrzewam bowiem, że Władysława Kucharskiego mógł zgłosić Jarosław Iwaszkiewicz, któremu Kucharski gotował przed wojną, kiedy Iwaszkiewicz był sekretarzem poselstwa polskiego w&nbsp;Danii, Stanisława Cupra natomiast – sam premier Cyrankiewicz.  

|+ Kawalerowie Orderu Pomiana<ref>Według listy odznaczonych znajdującej się w&nbsp;archiwum Muzeum im. Przypkowskich w&nbsp;Jędrzejowie (brak sygnatury). Lista, sporządzona zapewne w&nbsp;1969&nbsp;r., nie zawiera nazwisk osób odznaczonych później, w&nbsp;tym: S.&nbsp;Cupera, K.&nbsp;Jaroszyńskiego i&nbsp;R.&nbsp;Roucou, a&nbsp;informacja o&nbsp;ich odznaczeniu Orderem Pomiana pochodzi z&nbsp;innych źródeł.</ref>

| [[File:Henry Clos-Jouve.png|100px|Henry Clos-Jouve]] || '''Henry Clos-Jouve''' (1908–1981) || [[Plik:FRA.png|23px|]] {{small|Francja}} || Współzałożyciel Akademii Rabelais’go (''Académie Rabelais''),<ref> {{Cyt  

   | rozdział        = 1907–1969 Les origines des l’association

  }}</ref> współzałożyciel Przyjacielskiego Towarzystwa Miłośników Autentycznej Kiełbaski Andouillette (''Association Amicale des Amateurs d’Andouillette Authentique'')<ref>{{Cyt  

| [[File:Stanisław Cuper.jpg|100px|Stanisław Cuper]] || '''Stanisław Cuper''' || [[Plik:POL.png|23px|]] {{small|Polska}} || Szef kuchni w&nbsp;szydłowieckiej restauracji Biesiada, znany zwłaszcza z&nbsp;karpia w&nbsp;śmietanie, z&nbsp;którym przepadał Józef Cyrankiewicz<ref>Z.T. Nowicki, ''op. cit.'', s. 13</ref>

| [[File:Władysław Kucharski 1.jpg|100px|Władysław Edward Kucharski]] || style=text-align:left | '''Władysław Edward Kucharski'''<br>(1879–1973) || [[Plik:POL.png|23px|]] {{small|Polska}} || Zgodnie z&nbsp;nazwiskiem, kucharz, tak jak i&nbsp;jego dziadek, ojciec, brat oraz syn. Gotował dla monarchów, arystokratów i&nbsp;dyplomatów (m.in. dla Jarosława Iwaszkiewicza).<ref>{{Cyt  

  }}</ref> Po II wojnie światowej szef kuchni w&nbsp;Grand Hotelu w&nbsp;Sopocie oraz w&nbsp;ośrodku konferencyjno-wypoczynkowym Polskiej Akademii Nauk w&nbsp;pałacu w&nbsp;Jabłonnie.<ref>Biogram dołączony do listy odznaczonych orderem Pomiana, Muzeum im. Przypkowskich w&nbsp;Jędrzejowie</ref><ref> {{Cyt  

   | rozdział        = Nasza Historia: Władysław Kucharski (1879-1973) – dzierżawca kasyna oficerskiego w&nbsp;Legionowie, kuchmistrz w&nbsp;pałacu w&nbsp;Jabłonnie

| [[File:Przeźroczysty kwadrat.png|100px|link=|]] || style=text-align:left | '''Édouard Longue'''{{czyt|Édouard Longue}}<br>(1908–1989)<ref> {{Cyt  

‎<span id=uwaga>*)‎</span> {{small|Kraj zamieszkania (bądź siedziby) – w&nbsp;chwili odznaczenia orderem Pomiana}}

== Potrawa piąta: Przypkowska zupa króla Stanisława ==

Dziennikarz Janusz Miliszkiewicz pisał, że „dobrym duchem” spotkań kapituły w&nbsp;mieszkaniu wielkiego mistrza „była żona Gronowskiego, znakomita tłumaczka Maria Erhardt-Gronowska.”<ref>J. Miliszkiewicz, ''op. cit.'', s. 36</ref> Ale na fotografiach z&nbsp;owych spotkań, jak na ducha przystało, jest niewidoczna. Stawiam na to, że podczas gdy kapituła obradowała i&nbsp;smakowała, to nie kto inny, tylko właśnie ona przyrządzała owe gronowskie bukiety jarzyn i&nbsp;homary po polsku.  

Tadeusz Przypkowski zawarł swoje garstronomiczno-historiozoficzne rozważania we wstępie do wspomnianej już książeczki ''Łyżka za cholewą, a&nbsp;widelec na stole'', lecz to jego żona Stefania umieściła na jej końcu rozdział o&nbsp;charakterze praktycznym. Obok przepisów Pożerskiego na kołduny litewskie i&nbsp;Cupra na karpia w&nbsp;śmietanie, umieściła rodzinne receptury stosowane przez kobiety, które wiernie gotowały trzem kolejnym pokoleniom mężczyzn w&nbsp;familii Przypkowskich.

| Garść kulinarnych polskich przepisów wypróbowanych wielokrotnie w&nbsp;ostatnich co najmniej stu latach w&nbsp;rodzinach Przypkowskich, Ossowskich i&nbsp;Gawrońskich przez: Zofię z&nbsp;Horstów Feliksową Przypkowską {{...}}, Zenobię z&nbsp;Gawrońskich Józefową Ossowską {{...}} oraz Stefanię z&nbsp;Ossowskich, 1°&nbspvoto Witoldową Hulewiczową, 2°&nbspvoto Tadeuszową Przypkowską, i&nbsp;Elżbietę z&nbsp;Chodkiewiczów Maciejową Przypkowską, a&nbsp;podawanych obecnie w&nbsp;siedzibie Kapituły Gastronomicznego Orderu Pomiana w&nbsp;Jędrzejowie (kieleckim) przy Muzeum im. Przypkowskich.

| Przypkowska zupa cebulowa (pod tą nazwą spopularyzowana już wśród smakoszy Paryża, a&nbsp;nawet serwowana w&nbsp;najlepszej restauracji Madrytu, od pokoleń tradycyjnie podawana w&nbsp;rodzinie Przypkowskich. Posiadając wszelkie cechy staropolskiej kuchni, nie figuruje jednak w&nbsp;drukowanych książkach kucharskich). Półtora litra chudego rosołu wołowego, 6&nbspdużych słodkich cebul (jeżeli cebule zbyt ostre, zupa wymaga lekkiego przysłodzenia), 6&nbspkromek żytniego ciemnego razowego chleba, 30 do 40&nbsp;g masła i&nbsp;do smaku: gałka muszkatołowa, imbir, goździki korzenne, pieprz, sól i&nbsp;o&nbsp;ile można curry, która przecież wreszcie do Polski dociera! Cebule w&nbsp;cienkich plastrach przysmażyć na maśle na złoto, kromki chleba zaś osobno przysmażyć na chrupiąco, pokruszyć i&nbsp;razem z&nbsp;cebulą rozgotować w&nbsp;rosole, przetrzeć przez gęste sito, dodać korzeni do smaku indywidualnego i&nbsp;o&nbsp;ile przy tym ostygła – podgrzać przed podaniem w&nbsp;głębokich czarkach, z&nbsp;kruchymi ciasteczkami. Aleksander Dumas w&nbsp;swych gastronomicznych rozważaniach podaje anegdotę, jak Stanisław Leszczyński spóźnił się o&nbsp;dwa dni na przyjęcie do królowej córki w&nbsp;Wersalu, przyrządzając na ten polski sposób doskonałą francuską zupę cebulową, jaką mu w&nbsp;gospodzie po drodze podali.}}

| Kruche ciasteczka do zupy cebulowej. 3&nbspszklanki mąki pszennej, pół szklanki mleka, 40&nbsp;g drożdży, 250&nbsp;g masła, jajko do smarowania, 2&nbspłyżeczki bardzo drobno zmielonego&nbsp;kminku, sól do smaku. Ciasto ugnieść wraz z&nbsp;proszkiem&nbsp;kminku i&nbsp;robić paluszki grubości palca (dla przyjęć bardziej uroczystych rozwałkowywano ciasto cienko i&nbsp;odpowiednimi foremkami wycinano z&nbsp;niego herby gości. Teraz, ponieważ coraz częściej zdarza się przyjmować także i&nbsp;nieherbowych gości, bezpieczniej wycinać znaki zodiaku, które goście według swego urodzenia sobie wybierają). Smarować jajkiem i&nbsp;piec w&nbsp;dobrze rozgrzanym piecu.  

W ''Wielkim Słowniku Kulinarnym'' (''Grand dictionnaire de cuisine''), który to wielki pisarz powieści płaszcza i&nbsp;szpady popełnił pod koniec życia, możemy przeczytać o&nbsp;niejednym smakołyku, który rzekomo wiązał się jakoś ze Stanisławem Leszczyńskim lub z&nbsp;jego otoczeniem. Byłemu polskiemu królowi, a&nbsp;zarazem teściowi Ludwika XV, Alexandre Dumas przypisywał oczywiście [[Stanisław Leszczyński i&nbsp;czterdziestu rozbójników|rozpowszechnienie we Francji ciasta o&nbsp;nazwie „baba”]] oraz magdalenek, czyli maślanych ciasteczek w&nbsp;kształcie muszelek. Dumas podaje także przepisy na skrzydełka indycze ''à la Stanislas'' oraz na pierś jagnięcą z&nbsp;agrestem przypisywaną kucharzowi Leszczyńskiego. Informuje też, iż to właśnie Polacy z&nbsp;dworu w&nbsp;Lunéville nauczyli Francuzów zbierać i&nbsp;jeść borowiki. Najprawdopodobniej jeśli którykolwiek element kuchni francuskiej miał jakikolowiek związek z&nbsp;Polską albo z&nbsp;Lotaryngią, to Dumas nie wyobrażał sobie, by Leszczyński nie maczał swoich pulchnych palców w&nbsp;sprowadzeniu tego elementu do Francji.

Receptura podana przez Dumasa jest jednak inna od tej przypkowskiej: nie ma tu żadnych ostrych, egzotycznych przypraw – choćby pieprzu, nie mówiąc o&nbsp;imbirze. Co więcej, Dumas nie pozwala nawet dodawać do tej zupy bulionu, gdyż wtedy jego zdaniem zupa byłaby nazbyt pożywna i&nbsp;straciłaby na swej delikatności.

[[File:Reaktywacja Orderu Pomiana 1.jpg|thumb|left|Inauguracyjne (i&nbsp;chyba ostatnie) spotkanie Komitetu Organizacyjnego Restytucji Kapituły Orderu Pomiana (Jędrzejów, 1989&nbsp;r.)]]

<!--[[en:Draft:Gastronomic Order of Pomiane]]-->